Татары Москвы! Вступайте в автономии!

ОБРАЩЕНИЕ К ТАТАРАМ МОСКВЫ

к тем, кто считает себя татарином или татаркой, хотел бы видеть татарами своих детей и внуков, чтобы те могли свободно приобщаться к родной культуре, соблюдать национальные обряды, не стесняясь, говорить на родном языке, получать на нем полноценное образование, гордиться историей татарского народа и достижениями своих предков... - словом, чувствовать себя полноценными гражданами своей страны

г. Москва 05 января 2010 г.


Дорогие братья и сестры!

Несмотря на все перипетии исторического развития, вместе с другими народами Российской Федерации мы строим единое федеративное государство. Каждый из нас стремится доказать обществу свою состоятельность и внести свой вклад в его развитие. При этом мы остаемся представителями Великого Татарского Народа, через тысячелетия пронесшего свою неповторимую уникальную сущность. Поэтому сегодня мы не можем спокойно взирать на усиливающуюся ассимиляцию, сопровождающуюся забвением родного языка, культуры, истории, духовных ценностей и разобщающую людей.

Вместе с тем действующее российское законодательство предоставляет каждому народу уникальную возможность в рамках единой федерации выстраивать многоуровневый и всеохватный механизм самоуправления через систему национально-культурных автономий (НКА). Эта идея не нова для истории развития человечества, но подчеркнем, что наши предки еще 100 лет назад рассматривали такую возможность этно-социального развития татарского народа.

Более 10 лет назад в соответствии с законом об НКА были созданы татарские автономии местного, регионального и федерального уровней. Однако подавляющее большинство татар не воспользовались возможностью участия в них, беспечно оставив на попечение чиновников и ловких приспособленцев. Своей пассивностью мы открываем новые горизонты для коррупции, превращая жизненно важную подлинную национально-культурную автономию в «сабантуйную».

Сделав всего лишь шаг - вступив в члены уже существующих НКА, мы бы заставили чиновников считаться с нами, с гражданами татарской национальности. Для эффективного решения собственных проблем мы должны знать о татарах Москвы гораздо больше того, что дают результаты официальных переписей населения. При этом мнение каждого члена автономии обязательно должно быть принято во внимание, а все органы автономий - быть выборными на альтернативной основе и открыто проводить свою деятельность. Конечно, некоторым нашим согражданам - начальникам это совсем не по душе, и они инстинктивно сопротивляются членству в автономиях. Поэтому здесь и нужно всем нам вместе проявить активность! К слову сказать, информация об НКА любого уровня по закону является открытой и ежеквартально публикуется на сайте Министерства юстиции РФ со всеми контактными реквизитами. По городу Москве (см. приложение 1) на сегодня зарегистрировано 11 татарских автономий – 10 окружных и одна городская (региональная).

На сегодняшний день все окружные автономии открыты для членства. Однако, нужны ли им члены? Не найти следов деятельности НКА по подавляющему большинству округов. Даже о проведении собраний по выдвижению делегатов на отчетно-выборную конференцию городской автономии можно узнать только из протоколов, доступных единицам. Но те же автономии выступают от имени татар Москвы и активно пользуются этим. То есть кто-то в узком кругу решает за нас, а точнее – имитирует это, чем безусловно обманывает не только своих соплеменников, но и государство.

Татары вступайте в автономии! Избирайте в их руководство самых достойных, честных, активных, переизбирайте не справившихся и начинайте действовать! Конечно, для получения членства вы можете обращаться непосредственно к руководителям автономий, но, для надежности результата предлагаем скоординировать наши действия, для чего создана Инициативная группа. Этой группе предстоит начать формирование РЕЕСТРА ТАТАР МОСКВЫ (РТМ) (см. приложение 2) в том числе из числа поддержавших данное Обращение.

Поддержим действующие автономии, поможем им окрепнуть, опереться на широкие массы, но и строже спросим с них. Через местные автономии изберем достойнейших в городскую автономию. Через городскую – в федеральную. Создадим единую структуру татарских автономий. Закрепим свою национальную и культурную идентичность, внимательнее отнесемся друг к другу, укрепим связи и взаимопомощь среди татар. Не дадим угаснуть нашей культуре и языку! Вместе объединим нацию!

Приложение 1.
Перечень национально-культурных автономий, действующих в России, по состоянию на 01.10.2009
Субъект РФ город Москва (с сайта Минюста РФ)

№ п/п	Наименование НКА г. Москвы	Ф.И.О. руководителя	Адрес	ОГРН	Учетный № ведом.реестра	Дата выдачи свид. гос. Рег.
0	Региональная общественная организация - Татарская НКА	Акчурин Расим Сулейманович	115184, Москва, Малый Татарский пер., д. 5, стр. 1, кв. 1, факт. адрес: д. 8	1037700106201	7712100079	10.06.2004 №09525
1	Местная общественная организация - Татарская НКА Зеленоградского административного округа г. Москвы	Серажетдинов Дамир Османович	115184 г.Москва, М.Татарский пер., д.5, стр.1	1037746008695	7712100006	18.07.2008 №15764
2	НКА татар Центрального административного округа г.Москвы	Валеев Растам Самигулович	119034, г. Москва, ул. Остожена, д. 49., стр. 1	1037700223417	7712100012	28.01.1997 №07187
3	Местная татарская НКА Северо-Восточного административного округа г. Москвы	Мухамятов Абдул-Ахант Махмутович	127549, Москва, ул. Бибиревская, д. 19, кв. 8	1037700223318	7712100034	07.04.1998 №09041
4	Местная татарская НКА Северного административного округа г. Москвы	Абкадыров Саенталь Нургалиевич	127486, Москва, Коровинское ш., д. 3, кор.2, кв. 116	1037700158572	7712100040	15.06.1998 №09364
5	Местная татарская НКА Северо-Западного административного округа г. Москвы	Бегичев Наиль Аббясович	123458, Москва, ул. Таллинская, д. 16, корп. 1, кв. 1	1037700184917	7712100042	06.07.1998 №09481
6	НКА татар Юго-Восточного административного округа г. Москвы	Ямбаев Гаяс Алиевич	109482, Москва, ул. Ташкентская, д. 22, кор. 1, кв. 84	1037746009696	7712100048	02.10.1998 №09838
7	Местная общественная организация -татарская НКА Восточного Административного округа г.Москвы	Галимов Рафкат Александрович	115184, Малый Татарский пер., д.5, стр.1	1037739476521	7712100072	29.08.2006 №07543
8	Местная татарская НКА Западного Административного округа г.Москвы	Шакиров Карим Абдулович	113184, Малый Татарский пер., д.5, к.1, кв.1	1037700124527	7712100073	29.04.1997 №07560
9	Татарская местная НКА Южного административного округа г. Москвы	Юсупзянова Эльмира Канбяревна	107045, Москва, ул. Сретенка, д. 11	1037746010708	7712100075	16.09.2008 №09287
10	Местная татарская НКА Юго-Западного администативного округа г. Москвы	Хусаинов Анвер Умарович	109544, Москва, ул. Б. Андроньевская, д.7	1037746009685	7712100044	15.07.1998 №09522

Приложение 2. РЕЕСТР ТАТАР МОСКВЫ (общие положения)

Реестр татар Москвы (РТМ) - это единая информационная база, в которой хранятся персональные данные, добровольно предоставленные жителями Москвы, старше 14 лет, относящими себя к татарскому народу. Таким образом, РТМ представляет собой систематизированные сведения о татарском взрослом населении г. Москвы, которые будут использованы исключительно в его интересах для решения задач по обеспечению национального сохранения и развития.

После регистрации в РТМ гражданин получает персональный регистрационный номер, который свидетельствует о принадлежности его к татарскому народу и татарской общине Москвы в частности.

Находящиеся в РТМ личные сведения в целом не подлежат распространению. Они могут быть изъяты по результатам проверки или по письменному заявлению гражданина, которому принадлежат. Сведения для пополнения Реестра имеют различный уровень детализации. Все виды сведений, кроме минимальных, для внесения в РТМ требуют письменного заявления их владельца. Минимальные сведения могут быть переданы посредством телефоннной связи и через Интернет, в том числе при посредничестве третьих лиц с согласия их владельцев. Минимальные сведения позволяют начать обмен информацией и организовывать контакты внутри татарской общины с учетом территории проживания, например, для формирования членского состава местных автономий. Сюда входят: Фамилия, Имя, Отчество, Район проживания (Автономный округ), контактные данные: Телефон дом, Телефон моб., e-mail (минимально допускается предоставление одного из 3-х), Дополнительная информация (необязательно). Граждане, поддержавшие данное Обращение, автоматически включаются в РТМ. Однако, это условие не является обязательным для включения в Реестр.

На начальной стадии структура Реестра, порядок его ведения, выдачи выписок из него определяются решениями Инициативной группы. После проведения демократических и альтернативных выборов руководства РТНКА РТМ передается в ее ведение.

Председатель Инициативной группы: Искандяров Гаяр Ахметович.
Контакты членов Инициативной группы: e-mail: xat@mtss.ru , телефоны: (929)656-4977, (495)388-4229, (499)189-2748
Обсуждение на форуме сайта MTSS.ru: http://mtss.ru/forum/viewtopic.php?t=3665&postdays=0&postorder=asc&start=80
ПРОГОЛОСОВАТЬ !

Tatar kongressi Nurlatta

Bu könnärdä Bötendön’ja tatar kongressï väkilläre Nurlat rajonïnda bulïp kajttïlar. Bilgele bulgança, Tatarstannïñ 15 rajon үzägendä tatar mäktäpläre juk, häm kïzganïçka karşï, Nurlat şähäre dä şul isemlekkä kerä. Bötendön’ja tatar kongressï başkarma komitetï räise urïnbasarï Nurija Gäräeva, jazuçï häm cämägat’ ěşleklese Fäүzija Bäjrämova, Tatarstan Respublikasïnïñ Mägarif häm fän ministrlïgï belgeçe Gölfija Gajnetdinova, kongress xezmätkäre Täbris Jarullin şuşï mäs’äläne öjränergä urïnga kildelär. Alar rajon xakimijat başlïgï Nail Şäräpov belän maxsus oçraşïp, Nurlat şähärendä tatar mäktäbe açu turïnda söjläştelär häm kileştelär.

Qazannan kilgän delegatsija şulaj uk Nurlat şähäreneñ 8, 9, 10nçï mäktäplärendä buldï, ukïtuçïlar belän oçraşïp, tatar balalarï öçen klasslar gïna tүgel, aerïm tatar mäktäbe kiräklege añlatïldï. Bu könne şulaj uk şähärneñ “Alsu” tatar başlangïç mäktäp-balalar bakçasïnda tärbijaçelär häm balalar belän oçraşu buldï, Kazan väkilläre şulaj uk “Kojaşkaj” tatar balalar bakçasï belän dä tanïştïlar. Nurlat şähäreneñ mäktäp häm balalar bakçalarïna Kazannan alïp kilgän tatarça kitaplar bүläk itelde.

Soñïnnan isä Nurlat töbäge tarixi muzeenda cirle intelligentsija väkilläre belän oçraşu buldï, biredä dä tatar mäktäpläreneñ kiräklegenä, milli matbugatnïñ xälenä, millät jazmïşïna töp basïm jasaldï. Kazannan kilgän delegatsija bu könne rajonnïñ Kolbaj Morasa avïlïnda da buldï, alar Gabdulla Kariev muzeenda, kitapxanädä cirle zïjalïlar belän oçraştïlar.

Tarixi-mädäni miras fondïnïñ matbugat үzäge

2008 el, 17 maj

Jazuçï belän oçraşu

15 maj könne Qazan şähäreneñ “Nur” tatar kitap kibetendä jazuçï häm cämägat’ ěşleklese Fäüzija Bäjrämova belän oçraşu buldï. JAzuçï belän oçraşuga tatar zïjalïlarï, studentlar, milli xäräkät väkilläre, avtornïñ icatïna zur xörmät belän karauçï kitap ukuçïlar kilgän ide. Fäüzija Bäjrämova cïelgan xalïk aldïnda utïz ellïk icatï häm 30 kitabï turïnda söjläde, tatar tarixï, millät jazmïşï belän bäjle küp törle soraularga cavap birde. Avtor soñgï ellarda jazgan “Kïrïk sïrt”, “Karabolak”, Bahadirşah”, “Küçem xan” tarixi romannarïna aeruça kiñ tuktaldï, şulaj uk berençe çor icatï turïnda da centekläp söjläde. Şunïsïn da äjtergä kiräk, bu Fäüzija Bäjrämovanïñ, jazuçï bularak, Qazan xalkï belän berençe tapkïr oçraşu uzdïruï buldï häm ul monï oeştïrgan öçen Tatarstan kitap näşrijatïna, anïñ maxsus kitap kibete xezmätkärlärenä räxmätlären äjtte.

Tarixi-mädäni miras fondïnïñ matbugat üzäge

Бүгенге Россиядә ислам һәм праваслау диннәренең торышы

Фәүзия Бәйрәмова,
язучы, тарих фәннәре кандидаты,
Бөтендөнья татар конгрессының башкарма комитеты әгъзасы.

2008 елның 14 мартында БТКның милли-мәдәни сәясәт мәсьәләләренә багышланган “Түгәрәк өстәл” ендә ясаган чыгыш.

Бүген Россиядә ислам һәм праваслау динәренең хәле бертигез түгел, христиан дине дәүләт дине дәрәҗәсенә менеп җитте, ислам динен тотучылар исә һәртөрле кысуларга һәм эзәрлекләүләргә дучар ителде. Бөтен Россия буенча мөселманнарны төрмәләргә утырту, ислам дине китапларын хөкем итү һәм суд белән тыю, ислам дине һәм мөселманнар турында мыскыллы китаплар чыгару шул хакта сөйли. Кызганычка каршы, бу хәлләр Татарстанны да читләтеп үтмәде, моңа өстәп, соңгы вакытта ислам китапларын яндыру турында хәбәрләр таралды. Әгәр бу хәбәр дөрес булса, Татарстанда ислам китапларын яндыру иң зур җинаять булачак! Татарстан Президенты Минтимер Шәймиев толерантлык үрнәге булып бөтен ислам дөньясында йөри, ә биредә ислам китапларын яндыру-яндырмау турында сүз бара! Я бу махсус оештырылган бик зур провокация, яисә астыртын эшләнгән мәкерле эш. Ни булса да, бу Татарстанның йөзен каралта торган, Аллаһның ачуына дучар булырлык гөнаһлы гамәл, шуңа күрә моңа ашагыч чара күрергә кирәк. Без, татарлар, заманында Гариф Гобәйнең “Коръән серләре” дигән китабы белән бөтен ислам дөньясының каргышын алган идек инде, хәзер исә ислам китапларын яндыру белән Аллаһның бәддогасына ирешүебез бар, Аллам сакласын! Һәм нигә Богырысланда хөкем ителгән китаплар өчен Татарстанда ислам китаплары утка яндырылырга тиеш? Ни өчен бөтен пычрак эш Татарстан, татарлары кулы белән эшләнергә тиеш?! Татар конгрессының дин эшләре буенча комиссиясе ашыгыч рәвештә бу мәсьәләдә үз фикерен әйтер, дип уйлыйм.

Диннең үз эчендә, дин тирәсендә барган бәхәсләр дә милләт файдасына түгел, киресенчә, халыкны диннән биздерә торган гамәлләр. Кайбер галимнәрнең һәм дин әһелләренең җәдитчелекне суфичылыкка гына кайтарып калдырып, халыкның башын бутаулары да ислам диненә туры килми. Заманында аерым дин әһелләре арасында суфичылык идеология булып торса да, халык динне суфи буларак түгел, Коръән һәм сөннәт буенча тоткан. Татар халкы беркайчан да каберләргә табынмаган, кабер әһелләрен арадашчы итеп алмаган, төрекләр кебек, алардан киңәш сорамаган. Биләрдә агачларга чүпрәк-чапрак бәйләү мәҗүсилек булып торган кебек, андагы каберләрне изгеләштереп табына башлау да ислам күзлегеннән караганда мәҗүсилек булачак. Шуңа күрә татар халкын дингә өндәгәндә суфичылык, мәҗүсилек һәм җәдитчелек белән башларын әйләндерергә кирәкми, ә Коръәндә һәм сөннәттә ничек бар, шулай дин тотарга чакырырга кирәк.

Безнең дин әһелләре һәм галимнәр шушылар турында бәхәсләшеп яткан арада, Россиянең бөтен төбәкләрендә диярлек мәктәпләрдә христиан дине нигезләре укытыла башлады. Сүземне дәлилләү өчен, мин Курган өлкәсеннән бер документ алып кайттым, ул өлкәнең Шадрин районы мәгариф идарәсе җитәкчесенең татар кешесе, җирле депутат Әхмәдулла Хәбибуллинга җавабы. Әхмәдулла әфәнде үзе яши торган Йолдыз/Эчкен/ татар авылы мәктәбендә ислам мәдәнияты нигезләрен укытырга рөхсәт сорап район мәгариф бүлегенә мөрәҗәгать иткән булган. Җаваптан күренгәнчә, 2005 елда Курган өлкәсе Мәгариф идарәсе һәм Курган проваслау Епархия идарәсе арасында үзара хезмәттәшлек турында Килешү төзелгән һәм эш планы расланган булган. Шуның нигезендә өлкәнең күп кенә мәктәпләрендә “Христиан мәдәнияты нигезләре” курсы укытыла башлаган, бу дәресләрне Курган укыту учреждениеләрендә махсус әзерлек үткән белгечләр алып бара икән.

“Введение курсов духовно-нравственной направленности не предполагает религиозную подготовку обучающихся, - диелә рәсми җавапта. – Основная концепция – приобщение детей к истокам культуры своего народа с позиции ее неразрывной связи с христианством.”

Ә өлкәдәге татар балаларына нишләргә? Мәгариф чиновнигының моңа да җавабы бар, татар авылларында мәктәпкә “Ислам мәдәнияты нигезләре”н кертү өчен ул 5 төрле шарт куя. Беренчесе – ата-ананың язма гаризасы һәм баланың ислам мәдәнияты тарихын өйрәнергә шәхси ризалыгы. Икенчесе – Курган ИПК һәм ПРОсында тикшерү-экспертиза узган, һәм Курган өлкәсе Мәгариф идарәсе тарафыннан файдаланырга тәкъдим ителгән укыту-методик комплексы, ягъни, китаплар. Өченчесе – Курган мәгариф учреждениеләре ИПК һәм ПРОда бу курсларны укытырлык белгеч әзерләү, бу таләпнең читенә кулдан гына “яки башка институтта” дип тә өстәлгән. Дүртенче шарт – мәгариф учреждениесе советының бу предметны укыту база планына кертүе турында карар кабул итүе яки өстәмә белем бирүгә сәгатьләр билгеләве. Бишенчесе – Курган өлкәсе Мәгариф идарәсе белән мөселман җәмәгатьчелеге җитәкчеләре арасында шушы хакта Килешү төзү.

Бу таләпләрнең өчесен урыннарда да башкарып чыгарга була, әмма икесен Казан ярдәменнән башка эшләргә мөмкин түгел. Ягъни, ислам мәдәнияты һәм тарихы буенча китапларны, бигрәк тә, Курганда тикшерү үтә алырдай дәреслекләрне бары тик Татарстанда гына табарга мөмкин. Икенчесе – бу дәресләрне укыта алырдай белгечләрне бары тик Казанда, укытучыларның белемен күтәрү институтында гына әзерләргә мөмкин. Татарстаннан читтә яшәүче татарлар моны башкарып чыга алырлармы? Казан аларга вакытында һәм тиешле ярдәмне күрсәтә алырмы? Хәзер алар ярдәм сорап татар конгрессына да, Мәгариф министрлыгына да язалар, нәшриятларга, диния нәзарәтләренә дә мөрәҗәгать итәләр. Һәм аларның хатлары шушы оешмалар арасында югалып калырга да мөмкин, чөнки бездә, гадәттә, уң кул нәрсә эшләгәнне сул кул белми, читтәге татарлар да кая барырга белмичә, өч нарат арасында буталып йөриячәкләр. Шуңа күрә бу мәсьәләне күзәтүдә тоту өчен, координация өчен татар конгрессындамы, Мәгариф минисрлыгындамы бер бүлек оештырырга кирәк, дип уйлыйм, чөнки алга таба мондый хатлар, мөрәҗәгатьләр бөтен Россия буенча йөзәрләп килә башлаячак. Татарстаннан читтә яшәүче татарларга бу мәсьәлә буенча без ярдәм итмәсәк, беркем ярдәм итмәячәк, димәк, татар авылларында да мәктәпләрдә христиан дине нигезләре укытыла башлаячак. Әлбәттә, христиан динен укыту өчен мондый шартлар куелмаячак, чөнки алар артында дәүләт тора, ә читтәге татарлар артында бары тик Казан гына тора. Милләтебез һәм динебез каршында менә шушы олы җаваплылыкны тоеп эшләсәк иде!

фикер алышу

Татарлыкның кадерен белик!

Фәүзия Бәйрәмова,
язучы, тарих фәннәре кандидаты, Бөтендөнья татар конгрессының башкарма комитеты әгъзасы.

2008 елның 13 мартында БТК Башкарма комитеты республика иҗтимагый оешмасының җирле бүлекчәләре җитәкчеләре белән уздырылган киңәшмәдә ясаган чыгыш.

Татар конгрессының Татарстанда эшләүче җирле бүлекчәләре җитәкчеләре белән очрашу күптән кирәк иде инде, чөнки милләтнең язмышы бүген монда – Татарстанда, Идел-Уралда хәл ителә. Биредә татар әдәбияты, татар тарихы һәм мәдәнияты туа, иншаллаһ, татарның дәүләтчелеге дә биредә торгызылыр! Әмма татар конгрессы соңгы елларда үзенең төп көчен читтә яшәүче татарларга бирде, Финляндиядә яшәүче 50 татар янына да, Америкада яшәүче 40 татар янына да түбәтәй һәм чәкчәк тотып чыгып китте, корылтайларда да аларга урын түрдән булды, ә үзебезнең Арча татарларына һаман вакыт җитмәде, игътибар аз булды. Ниһаять татар конгрессы бу хатасын аңлап, биредә яшәүче милләттәшләребезгә йөз белән борыла башлады, бүгенге очрашуны шуның нәтиҗәсе, дип аңларга мөмкин.

Әйе, без Татарстанда яшәүче татарларга зур өметләр багълыйбыз, чөнки аларга милләтне саклау кебек зур җаваплылык, миссия йөкләнгән. Әмма алар моны үзләре аңлыймы соң, татарлыкның кадерен беләләрме, аның өчен көрәшергә әзерме? Мин әле күптән түгел генә Себердә булып кайттым, анда бездән 50 елга артта калып баралар – татар авылларында газ да юк, юл да юк, кайбер урыннарда хәтта электр уты, эчәргә су да юк, халык суны елгадан эчә. Мин инде татар мәктәпләре, татар китаплары, татар телевидениесе турында әйтеп тә тормыйм, алар моннан мәхрүм, бер Төмән өлкәсендә генә дә соңгы елларда 150 татар мәктәбе ябылган. Омски өлкәсендә 66 татар авылының нибары берничәсендә генә татар теле түгәрәк дәрәҗәсендә укытыла, Курганда, Новосибирскида да шул ук хәл. Мәчетләрендә муллалары юк, динне аңлатырга кеше юк, дини матбугат, китаплар юк. Ә бит Татарстанда боларның барысы да бар, бездә татар булып, дин тотып яшәү өчен шартлар бар, әмма милләт моны аңлыймы соң, кадерен беләме, боларны саклап калу өчен үзеннән нинди өлеш кертә – менә шулар турында да сөйләшер вакыт җитте.

Әгәр Татарстанда яшәүче милләттәшләребез татарлыкның кадерен беләләр икән, балаларын бары тик милли мәктәпләргә генә бирерләр иде, ә бездә хәтта 16 татар районы үзәгендә татар мәктәбе бөтенләй юк! Димәк, район үзәгендә яшәүче татарларга татар мәктәпләре кирәкми, балаларының татарча укулары кирәкми, һәм шушы эшнең башында, нигездә, җирле зыялылар, укытучылар тора! Татарстан шәһәрләрендә дә, мөгаен, һәр йөз татарның берсе генә баласын татар мәктәбенә бирә, калганы, төрле сәбәпләр табып, баласын җитәкләп урыс мәктәбенә бара. Эшләр шушылай дәвам итсә, татар мәктәпләре бөтенләй ябылып бетәргә мөмкин бит! “Ата-аналар балаларын татар мәктәбендә укытырга теләми”, дигән сүз милләткә, татар теленә үлем карары булып яңгырый, без шуны бүген һәр татарга аңлатырга тиешбез. Монда бернинди меркантиль сәбәп була алмый, туган телне файдалы яки файдасыз булган өчен генә, исәп-хисаптан чыгып сайламыйлар, шуңа күрә ул бит АНА теле! Урыннарда җирле оешмаларның төп эше менә шуны халыкка аңлату булырга тиеш.

Әгәр Татарстанда яшәүче милләттәшләребез татарлыкның кадерен беләләр икән, милли матбугатка язылырлар иде, татар китаплары укырлар иде. Югыйсә бит ярты миллион татар яшәгән Казанда нибары йөзләп кенә кеше татар матбугаты алдыра, республиканың башка шәһәрләрендә дә шул ук хәл, авылларда да татарча газета-журналлар, милли китап укучылар кимегәннән-кими бара. Мең еллык тарихы булган татар китабын, йөз еллык тарихы булган татар матбугатын киләчәктә кем укыр, әгәр татар үзе укырга теләмәсә?! Димәк без бүген һәр татарга моны аңлатырга, милли үзаңнарын уятырга тиешбез, чөнки татарлыкның кадерен белү телеңә һәм динеңә хөрмәттән башлана бит ул! Урыннарда җирле оешмалар менә шушы юнәлештә дә эшләргә тиешләр.

Дин мәсьәләсендә дә Татарстанда яшәүче татарлар булган шартларның кадерен белеп бетермиләр. Югыйсә, инде һәр авылда мәчет бар, һәр шәһәрдә дини уку йортлары эшләп тора, әмма милләтнең 2-3 проценты гына дин тота. Аллаһы Тәгалә безгә бу нигъмәтләрне һәм вакытны сынау өчен бирде, ә милләтебез аны мал артыннан куып, күңел ачып яки зарланып уздыра. Дин булмаган сәбәпле, татар халкын әхлаксызлык басып бара, Татарстан районнары тоташ дуңгыз фермасына әйләнде, хәтта минем туган якларым Сабада да йөзәр мең башлык дуңгызчылык комплеслары төзелә һәм эшләп ята! Дин булмау сәбәпле, бүген Татарстанда һәр дүрт кешенең берсе – эчкече яки наркоман, Татарстан һәм Башкортстан аракы җитештерү һәм куллану буенча Россиядә беренче урында тора. Ни кызганыч, татар халкында ислам дине яшәү рәвешенә әйләнеп китә алмады, бүгенге аһ-зарлы тормышыбыз – шуның ачы нәтиҗәсе. Димәк, урыннарда эшләүче татар конгрессы активистларына алга таба бөтен көчләрен шушы юнәлешкә дә бирергә кирәк булачак.

Әмма, кызганычка каршы, татар конгрессының Татарстан буенча җирле оешмалары без көткән дәрәҗәдә эшләп китә алмады. Моның төрле сәбәпләре бар. Беренчедән, татар конгрессы үзе дә аларга карата аз игътибар күрсәтте, бөтен эш 5 елга бер тапкыр Казанга корлытайга чакыруга кайтып калды. Икенчедән, урыннарда эшләүчеләр үзләре дә инициатива күрсәтмәделәр, чөнки аларның күпчелеге хакимият тарафыннан куелган кешеләр иде, алар хуҗалары сүзеннән чыга алмадылар. Нәтиҗәдә, татар конгрессы һәр авылга төшеп җитә алмады, күп җирдә безнең оешма турында белүче дә юк. Әгәр без эшебезне системага салып эшли белгән булсак, Татарстанның барлык авылларын һәм шәһәрләрен үз идеяләребез һәм гамәлләребез белән пәрәвез кебек чорнап алган булыр идек. Без бүген Түбән Каманы уңай мисал итеп китерәбез икән, анда эш 20 ел буена системага салынып, тәртип белән, максатчан алып барылды, шуңа күрә анда татар мәктәпләре дә бар, дин дә көчле, милли рух та какшамаслык. Димәк, Татарстанның барлык шәһәр һәм авылларына шушы дәрәҗәдә эшләргә өйрәнергә кирәк.

Урыннарда татар конгрессы җитәкчеләренең хакимияткә сүзләре үтсен өчен, аларга җирле интеллигенциядән, дин әһелләреннән актив булдырырга һәм түрәләргә идарә исеменнән керергә кирәк булачак. Ул чагында бу инде халык фикере булыр һәм хакимият аны үтәргә мәҗбүр булачак. Җирле оешмаларның офыкларын киңәйтү һәм читтә яшәүче татарларга ярдәм итү йөзеннән дә бер тәкъдимем бар. Татарстан Россиянең төрле төбәкләрендә Сабантуйлар уздыру өчен һәр елны районнардан делегацияләр җибәрә, бу урыннардагы татарлар өчен зур ярдәм булып тора. Бу ярдәмләшүне, аралашуны Сабантуй кысалары белән генә чикләмичә, даими рәвештә дәвам итәргә тәкъдим итәр идем. Ягъни, Татарстанның һәр районы Россиянең татарлар яшәгән берәр субъектын үзенә шефлыкка алсын иде, аларга милли мәгариф, мәдәният, милли матбугат мәсьәләләрен хәл итәргә ярдәм итсен иде! Бу эшне Бөтендөнья татар конгрессы гына башкарып чыга алмаячак, моңа Татарстан хөкүмәте дә алынсын иде, бу милләтебезгә аралашу өчен зур мөмкинлекләр дә ачар иде, берләшергә сәбәп булыр иде!

Алда Татарстанны да, татар халкын да зур сынаулар көтә. Татарстаннан читтә яшәүче татарларның башына килгән бөтен бәла-казалар – телсезлек, мәктәпсезлек, динсезлек безгә дә килеп җитәргә мөмкин. Инде милли республикаларны бетерү, губерналаштыру турында сүзләр йөри, ул чагында без дәүләтчелегебезнең соңгы билгеләре – бәйсезлек турында Декларация һәм Референдум нәтиҗәләрен дә югалтачакбыз. Татарстан татары моңа каршы көрәшергә әзерме, дәүләтчелегебезне, телебезне, милли мәктәпләребезне, динебезне, тарихыбызны, мәдәниятыбызны сакларга әзерме? Бүгеннән татар халкының язмышы аның кулында булачак, ул үз өстенә нинди зур җаваплылык төшкәнен аңлыймы? Аңлап бетерми икән, һаман үз теленә, тарихына, милли мәктәпләргә, милли матбугатка, динебезгә карата битарафлык күрсәтә икән, тиздән ул үзе дә, Россия татарлары кебек, телсез, мәктәпсез, тарихсыз, динсез, хокуксыз бер кавем булып калырга мөмкин. Без милләткә боларны аңлатырга, үз язмышына карата битараф булмаска, татарлыкның кадерен белергә һәм аның өчен көрәшкә әзер булырга тиешлеген сеңдерергә тиешбез. Милләт өчен көрәштә фронт сызыгы бүген Татарстанда яшәүче һәр татар аша үтә, һәм һәр татар милләтне саклап калу өчен үз өлешен кертергә тиеш.

фикер алышу